Publikacja w serwisie

Bookmark and Share

6698  odsłona

Wioletta Czajczyńska: Jak wychowywać bez porażek

Wioletta Czajczyńska

 

„Jak wychowywać bez porażek”

Wychowanie dziecka to jedna z najcięższych i najbardziej odpowiedzialnych prac. Zadanie to w głównej mierze muszą wyko­nać rodzice. To oni podejmują odpowiedzialność za psychiczny i fizyczny rozwój małego człowieka, za wychowanie go na istotę aktywną, produktywną, kogoś, kto będzie rozumiał siebie i otaczający go świat. Jeśli to się nie uda, jeśli młodzi ludzie przeżywają problemy i przysparzają ich społeczeństwu, obwinia się rodziców. Rzadko jednak rodzicom się pomaga, uczy, jakie i gdzie popełniają błędy i jak ich uniknąć. Rodziców nikt nie szkoli, nie uczy „zawodu”. W przeciwieństwie do prawie wszystkich dziedzin życia, stosunki wzajemne rodziców i dzieci wydają się niezmienne. Współcześni rodzice w wychowaniu własnych dzieci i rozwiązywaniu konfliktów wewnątrz rodziny stosują te same metody, które stosowali ich rodzice i dziadkowie. A przecież nauka zdobyła nowe wiadomości o stosunkach międzyludzkich, psychologia, zwłaszcza rozwojowa, znalazła wiele nowych informacji na temat tego, jak pomagać drugiemu człowiekowi w jego dojrzewaniu i jak wypracować zdrową atmosferę w kontaktach z dziećmi.

Taki program szkoleniowy dla rodziców, wyrosły z psychologii komunikacji, stworzył Thomas Gordon i nazwał go „wychowaniem bez porażek”. Autor wysuwa w swoim programie wiele tez, które mogą być dyskusyjne, rysuje obraz, który wydaje się zbyt piękny, aby był prawdziwy. Twierdzi Gordon, że można uniknąć osławionego „konfliktu pokoleń”, że tak naprawdę nie buntuje się przeciwko rodzicom, ale przeciw określonym, destrukcyjnym metodom wychowawczym. Dowodzi również, że w procesie wychowania dzieci można zrezygnować ze stosowania wszelkich kar. Można wychować odpowie­dzialnego, zdyscyplinowanego, zdolnego do współdziałania człowieka bez posługiwania się bronią strachu. Ten nowy program wychowania zastosował Gordon podczas praktycznych szkoleń dla  rodziców w Stanach Zjednoczonych, zachęcony ogrom­nym zainteresowaniem wydał książkę „Wychowanie bez porażek”, która została przetłumaczona również na język polski. Nowy system został przedstawiony, krok po kroku, a książka napisana przystępnym językiem pokazuje rodzicom metodę pobudzenia dziecka do tego, by przyjęło odpowiedzialność za samodzielne znajdowanie rozwiązań własnych problemów, wspólnego rozwiązania konfliktów. A sytuacje konfliktowe między rodzicami, a dziećmi są nieuniknione. Konflikt jest próbą prawdy relacji między rodzicami i dzieckiem. Konflikty mogą ludzi rozdzielać lub pociągać do zgody, mogą prowadzić do zaciętej walki lub głębszego wzajemnego zrozumienia. Sposób uporania się z konfliktami jest może najbardziej decydującym czynnikiem dla stosunków między rodzicami i dziećmi.

Głównym dylematem współczesnych rodziców jest to, że znają tylko dwa pojęcia i dwa sposoby postępowania w sytuacjach konfliktowych, przy czym oba nieskuteczne i szkodliwe.

Jedni przyznają się do zasady: „ja zwyciężam – ty przegrywasz”. Ta orientacja na „zwycięstwo” lub „porażkę” jest właściwym źródłem rozterek współczesnych rodziców: być surowym (zwycięża rodzic), czy też uległym (zwycięża dziecko).

To Gordon pokazuje nieskuteczność wychowawczą obu metod, gdyż obie zawierają walkę o władzę i przeciwnicy nie wahają się użyć siły, aby zwyciężyć.

Jeżeli rodzice są surowi i bezwzględni w sytuacjach konfliktowych z dziećmi, niekiedy płacą wysoką cenę za swoje zwycięstwo. Skutkiem tej metody będzie bardzo słaba motywacja dziecka, aby wypełnić postanowienie rodziców, ponieważ nie ma w nim swojego udziału. Może być posłuszne, ale ze strachu przed dezaprobatą i rodzicielską karą. Takie dziecko, jeżeli nie może uniknąć wykonania „rozkazu”, udaje, że to robi i wykonuje tylko to, czego się od niego żąda. Jest złe na rodziców, ma poczucie niesprawiedliwości, a jego niechęć kieruje się naturalnie przeciw rodzicom. To powoduje stale pogarszające się stosunki między rodzicami, a dzieckiem. Ponadto ta metoda rozwiązywania konfliktów niesie dodatkowe obciążenia dla rodzi­ców: muszą kontrolować dziecko, ciągle przypominać i „gderać”, i co najważniejsze pozbawiają swoje dziecko możliwości opanowania samego siebie i brania odpowiedzialności za siebie.

Inne, ale również złe, następstwa dla dzieci to fakt, że wyrastają w rodzinie, w której to rodzice się poddają. Dzieci, którym się ustępuje, uczą się metod dominacji nad rodzicami, wywoływania w nich poczucia winy. Nauczą się, że ich potrzeby są ważniejsze niż potrzeby kogoś drugiego. Często są samolubne i pełne pretensji, nie biorą pod uwagę własności i uczuć in­nych ludzi. Dla tych dzieci „ja” stoi na pierwszym miejscu, a życie to tylko branie. Ponadto takie dzieci mogą mieć trudności w stosunkach z rówieśnikami. Przyzwyczajone w domu do stawiania na swoim chcą także wobec innych dzieci przeprowa­dzać swoją wolę. Dodać tu należy jeszcze jedno ważne następstwo tej metody rozwiązywania konfliktów między rodzicami a dziećmi. Otóż ciągle pokonywani rodzice coraz mniej akceptują takie dzieci, są na nie oburzeni, zirytowani, źli, często wsty­dzą się za nie.

Wykazawszy nieskuteczność i szkodliwość powyższych metod, Gordon ukazuje trzecią możliwość rozwiązywania konfliktów – „metodą bez porażek”.

Metoda bez porażek składa się z 6 kroków.

Krok 1: Rozpoznać konflikt i nazwać go

To faza decydująca, jeżeli rodzice chcą wciągnąć dziecko w rozwiązanie problemu. Powinni jednak wybrać odpowiedni mo­ment, wyraźnie i precyzyjnie stwierdzić, że powstał konflikt i trzeba go rozwiązać. Ważne jest wypowiadanie się w pierwszej osobie (komunikat „ja”), zaś unikanie zdań upokarzających dziecko lub obwiniających go.

Krok 2: Znaleźć możliwe rozwiązania

W tym etapie ważne jest znalezienie względnie dużej ilości możliwych rozwiązań. Należy najpierw od dzieci wydobyć różne rozwiązania i nie oceniać żadnego z nich (to później).

Krok 3: Krytycznie ocenić te możliwe rozwiązania

Dopiero na tym etapie można podjąć krytyczną ocenę przedstawionych rozwiązań. Wspólnie z dziećmi należy skreślić te, które nie są do przyjęcia, aż zostaną dwa lub jedno.

Krok 4: Zdecydować się na najlepsze do przyjęcia rozwiązanie

Rozważanie dalszych propozycji trzeba prowadzić w odniesieniu do uczuć dzieci. Rodzice nie powinni traktować żadnego postanowienia jako ostatecznego i niemożliwego do zmodyfikowania. Wspólnie wybiera się najlepsze z punktu widzenia obu stron rozwiązanie. Należy jeszcze sprawdzić, czy zostało jasno zrozumiane, jako obowiązki komu przypadają i czy wszyscy są gotowi je wypełnić.

Krok 5: Wypracować sposoby realizacji tego rozwiązania

Gdy już decyzja została podjęta trzeba dokładnie rozpracować szczegóły jej wykonania. Wspólnie ustalić, kto co wykona, kiedy się zaczyna, co jest konkretnie wymagane.

Krok 6:  Późniejsze zbadanie oceniające, jak sprawdziło się w życiu to rozwiązanie    

Należy pamiętać, że nie wszystkie ustalone rozwiązania okazują się dobre. Niekiedy ktoś natrafia na przeszkody nie pozwalające mu dotrzymania wszystkich elementów umowy. Dlatego warto po pewnym czasie zapytać dzieci, czy są zado­wolone z wybranych rozwiązań. To ujawni dzieciom rodzicielskie zainteresowanie lub pokaże konieczność modyfikacji pier­wotnych założeń.

Na zakończenie Gordon zauważa, że nie wszystkie okazje rozwiązywania konfliktów wymagają przejścia wszystkich 6 kroków, jednak warto zachować w pamięci je wszystkie.

Wypada jeszcze wymienić zalety rozwiązywania konfliktów metodą bez porażek:

  • dziecku zależy na wypełnianiu zobowiązań, jakie wzięło na siebie
  • jest większa szansa znalezienia możliwie najlepszego rozwiązania
  • mamy możliwość rozwijania myślenia u dzieci
  • mniej wrogości – więcej miłości
  • likwidujemy konieczność użycia siły
  • dzieci są traktowane jak dorośli, jak przyjaciele

Thomas Gordon twierdzi, że stosowanie jego metody nie jest tak trudne, jak się wydaje, a daje nowe możliwości kształ­towania atmosfery rodzinnej. Może warto podjąć próbę zastosowania metody Gordona we własnej rodzinie.

Bibliografia:

Thomas Gordon: „Jak wychowywać bez porażek”. Warszawa 2002 PAX


Publikacja umieszczona w Serwisie Publikacji Nauczycieli ODA, rok szk. 2004/2005

 
 

Serwis ODA - Strona główna > Pełny katalog publikacji  |   Strona autora/ów  |

Zamknij okno

góra

Serwis jest prowadzony przez Wydawnictwo „e media”